Jak wybrać buty wspinaczkowe

Właściwy wybór butów wspinaczkowych bez wątpienia należy do najważniejszych kwestii przy wyborze nowego sprzętu wspinaczkowego. Ani uprząż, lina, ani nawet ekspresy nie mają bowiem tak dużego wpływu na Twoje wyniki we wspinaczce jak buty wspinaczkowe. Wybór odpowiednich butów wspinaczkowych nie jest jednak wcale łatwy, dlatego chętnie pomożemy Ci w tym wyborze.

Należy wybrać takie buty wspinaczkowe, w których będziesz czuć się na stopniach jak najbardziej pewnie i nie będziesz miał tendencji do używania rąk bardziej niż to konieczne. Jak jednak wybierać buty wspinaczkowe i na czym się przy tym skupić? Każdy model butów wspinaczkowych składa się z kilku ważnych elementów i cech, dlatego warto najpierw nieco się w nich zorientować.

Im lepiej i precyzyjniej uda ci się ustawić stopę na stopniu, tym większą część swojej masy ciała zdołasz na niego przenieść, a tym samym odciążysz ręce. Zostanie ci więcej siły i po prostu będziesz się wspinać z mniejszym wysiłkiem.
 

Najważniejszym „elementem” jest sam kształt buta wspinaczkowego – tzw. kopyto. Kształty butów wspinaczkowych różnią się pod względem asymetrii i profilu. Asymetria buta wspinaczkowego określa stopień jego wygięcia od pięty do czubka – im bardziej but wydaje się skręcony, tym większa jest jego asymetria.

Profil buta wspinaczkowego to wygięcie widoczne przy spojrzeniu z boku. Jeśli po położeniu buta na podłożu cała podeszwa przylega do niego, wygięcie wynosi zero; jeśli podeszwa dotyka podłoża tylko minimalnie, wygięcie (profil) jest natomiast maksymalne. 

Im bardziej buty wspinaczkowe są wygięte i asymetryczne, tym skuteczniej przenoszą siłę z całej stopy na jej czubek. 

Takie buty są przeznaczone do wspinaczki na bardzo małych stopniach i trudnych technicznie ruchach. Są one jednak jednocześnie mniej wygodne i przeznaczone przede wszystkim dla bardziej doświadczonych i wyczynowych wspinaczy.

Buty mniej asymetryczne i mniej wygięte (proste) są znacznie wygodniejsze i przeznaczone dla początkujących oraz wspinaczy rekreacyjnych, a także dla dzieci, które wspinają się po większych stopniach i nie muszą „cierpieć” w wygiętych butach. 

Jednocześnie jednak bardziej płaskie buty wspinaczkowe są również bardziej odpowiednie do wspinaczki „na tarciu”, kiedy trzeba oprzeć się jak największą powierzchnią stopy, czyli na płaskich płytach, a także na piasku. 

Po cholewce drugą najważniejszą częścią buta wspinaczkowego jest prawdopodobnie podeszwa – tzw. „lepička”. Opracowywanie materiału, z którego wykonana jest podeszwa, to prawdziwa nauka, a to właśnie jej ciągły rozwój w ostatnich dekadach w największym stopniu przyczynił się do przesuwania granic wspinaczki sportowej aż do obecnego poziomu 9c (klasyfikacja francuska). 

Jest to mieszanka materiałów o różnej twardości i grubości, umieszczona w czubku buta w miejscu styku ze skałą, której zadaniem jest utrzymanie wspinacza nawet na najmniejszych i pochyłych stopniach – po prostu musi się trzymać.

Buty wspinaczkowe z bardziej miękką i cieńszą warstwą podeszwy charakteryzują się większą przyczepnością, jednak kosztem mniejszej trwałości (buty szybciej się zużywają). Z drugiej strony twardsza i grubsza podeszwa będzie mniej czuła, ale buty wspinaczkowe z nią będą służyć dłużej. 

Najczęściej górna część buta wspinaczkowego jest wykonana z dwóch materiałów:

• Z klasycznej skóry naturalnej
• Z syntetycznego mikrowłókna (lub innych materiałów tkanych)

Każdy materiał ma swoje zalety i wady. Skóra jest materiałem naturalnym, który dobrze przepuszcza powietrze, dzięki czemu stopa nie poci się w niej tak bardzo. Skórzane buty wspinaczkowe nie zachowują jednak tak dobrze kształtu i z czasem się rozciągają (czasami nawet zbyt mocno). Buty wspinaczkowe ze skóry mogą być również nieco wygodniejsze dla bosych stóp.

Syntetyczny materiał na cholewce butów wspinaczkowych znacznie lepiej zachowuje swój kształt nawet po spoceniu, a buty nie rozciągają się tak bardzo (czasami prawie wcale). Materiał sztuczny jest jednak mniej oddychający i stopa bardziej się w nim poci.

„Niewidoczna warstwa” materiału pomiędzy podeszwą przyczepną a wierzchnią częścią butów wspinaczkowych, od której zależy ich twardość. Im bardziej miękka jest podeszwa środkowa, tym bardziej miękkie są całe buty wspinaczkowe i odwrotnie.

Lukáš Klingora, kandydat na przewodnika górskiego

Miękkie buty wspinaczkowe lepiej sprawdzają się na pochyłych płytach, gdzie wspina się większą powierzchnią buta (tzw. na tarciu), a także na miękkim podłożu (piasek), gdzie trzeba wspinać się jak najdelikatniej. 

Miękkie, a także mocno wygięte buty wspinaczkowe są z kolei bardzo odpowiednie do wspinaczki i boulderingu na dużych nawisach, gdzie często stosuje się technikę wspinania na palcach. 

Buty wspinaczkowe z twardszą podeszwą środkową są bardziej odpowiednie do wspinaczki na małych stopniach oraz ogólnie do wspinaczki na twardym podłożu, zazwyczaj na granicie lub wapieniu.

Czołówki butów wspinaczkowych są zazwyczaj w mniejszym lub większym stopniu pokryte gumą. Buty z gumowaną czołówką nadają się przede wszystkim do boulderingu i wspinaczki na przewieszeniach, gdzie często stosuje się technikę „wbijania czubkiem”. Jeśli w takim terenie nie będziesz mieć butów z wystarczająco gumowanym czubkiem, będą one bardziej ślizgać się podczas wspinania na czubkach, a także szybciej się przetrą.

Pięta, podobnie jak czubek, jest zazwyczaj pokryta gumą. Do boulderingu i wspinaczki na przewieszeniach, gdzie będziesz często „opierać się na pięcie”, ponownie wybierz buty z jak największym gumowym wykończeniem w okolicy pięty. Kształt pięty często znacznie różni się w poszczególnych modelach butów wspinaczkowych i konieczne jest dobranie buta tak, aby pięta jak najlepiej do Ciebie pasowała (szerokość, głębokość, wysokość). 

Dzisiejsze nowoczesne buty wspinaczkowe często charakteryzują się również różnym stopniem napięcia wstępnego. Jest to swego rodzaju„niewidzialna siła”, która pomaga prawidłowo zgiąć stopę i przesuwa punkt podparcia w bucie w kierunku czubka. Napięcie wstępne wraz z kształtem cholewki decyduje o kształcie i elastyczności buta. Buty o większym napięciu wstępnym są odpowiednie dla zaawansowanych wspinaczy, którzy poruszają się po bardzo małych stopniach.

Istnieją cztery rodzaje zapięć w klapkach: 

• Sznurówki
• Paski na rzepy
• Wsuwane
• Połączenie jednego zapięcia na rzepy i zakładania przez otwór

Klasyczne sznurowanie jest nieco bardziej czasochłonne, ale pozwala na jak najdokładniejsze dopasowanie buta do stopy.

Zapięcie z różną liczbą pasków na rzepy (najczęściej dwa lub trzy) jest zdecydowanie szybsze i wygodniejsze, a także bardzo dobrze stabilizuje stopę w butach.

W buty wspinaczkowe typu „wsuwki” wkłada się stopę najszybciej, co jest bardzo wygodne i zapewnia doskonałe wyczucie buta. Jednak stopa jest w nich najsłabiej unieruchomiona i konieczne jest, aby but naprawdę dobrze pasował do kształtu i rozmiaru stopy. Należy również pamiętać, że jeśli buty się rozciągną, nie ma już możliwości ich ściągnięcia.

Jeśli podoba ci się prostota butów wsuwanych, ale mimo wszystko chciałbyś mieć możliwość ściągnięcia za pomocą paska, możesz wybrać model kombinowany (np. buty wspinaczkowe Evolv Zenist lub Ocún OXI S).

Prawdopodobnie najbardziej dyskutowana kwestia przy wyborze butów wspinaczkowych. Ogólnie wiadomo, że buty wspinaczkowe muszą być ciasne, aby łatwiej było utrzymać równowagę na małych stopniach.

Tak, im mniej miejsca będzie między stopą a butem, tym lepiej uda ci się obciążyć stopień, a but nie będzie się w żaden sposób skręcał na stopie.

Jednak buty wspinaczkowe zasadniczo nie powinny w żadnym miejscu wywierać na stopę zbyt silnego nacisku (nacisk powinien być równomierny i mniej więcej taki sam w każdym miejscu). A jeśli buty wspinaczkowe uciskają cię w jakimś miejscu zbyt mocno, często wynika to z nieodpowiedniego kształtu – kopyta buta. 

W dużej mierze zależy to od Ciebie, jak bardzo chcesz „cierpieć” w butach wspinaczkowych i czy jest to jednocześnie skuteczne dla Twojej wspinaczki. W zbyt ciasnych butach stopa może być „ściśnięta”, co powoduje utratę niezbędnej wrażliwości.

Większość producentów na rynku dostosowuje swoją skalę rozmiarową do rozmiarów zwykłego obuwia – tzn. zacznijcie od przymierzenia butów w tym samym rozmiarze, a w razie potrzeby spróbujcie nieco mniejszych.

• Początkujący – bardziej symetryczne buty wspinaczkowe o prostszym profilu, większy rozmiar
• Zaawansowany wspinacz – bardziej asymetryczne i wygięte buty, mniejszy rozmiar

• Wspinaczka sportowa (na twardym podłożu) – bardziej dopasowane, mniej wyprofilowane i twardsze buty wspinaczkowe
• Wspinaczka na piasku – miękkie buty w większym rozmiarze, najlepiej o wyższym kroju (który chroni kostkę w szczelinach – np. Ocún Jett Crack)
• Bouldering – miękkie, asymetryczne i mocno wygięte buty wspinaczkowe z wyraźnie gumowanym czubkiem i piętą
• Wspinaczka wielowyciągowa – wygodne buty, w których wytrzymasz cały dzień na ścianie.

Jeśli dopiero zaczynasz przygodę ze wspinaczką, jest to podobne jak w przypadku każdego innego sportu lub aktywności. Dopiero z czasem zorientujesz się, która dyscyplina sprawia ci największą przyjemność i jakie buty wspinaczkowe będą dla ciebie najbardziej odpowiednie. 

Jeśli wspinaczka naprawdę was wciągnie, z czasem być może sami zrozumiecie, że posiadanie kilku par butów wspinaczkowych wcale nie jest na szkodę. Zwłaszcza jeśli jesteście bardzo wszechstronnymi wspinaczami, łączącymi różne dyscypliny wspinaczkowe. 

Przydadzą się wam na przykład wygodniejsze buty do długich tras wielowyciągowych lub spokojnej wspinaczki z dziećmi, miękkie buty na piasek, twarde i wytrzymałe na wapień i granit lub wygięte i gumowane buty do boulderingu. 

Co prawda wiąże się to z pewnymi kosztami, ale na każdym terenie będziesz czuć się jak w domu, a zużycie butów rozłożysz na więcej par.

Na rynku dostępnych jest oczywiście również wiele damskich butów wspinaczkowych, które uwzględniają specyfikę kobiecej stopy. Są one węższe, mają mniejszą piętę itp. W porównaniu z butami męskimi są one zazwyczaj nieco bardziej miękkie, co uwzględnia mniejszą wagę wspinaczki, która z trudem rozchodzi twardy but. Oczywistością jest również atrakcyjny, kobiecy design.

Nieustannie rosnąca, a jednocześnie delikatna stopa dziecka oraz ciasne, agresywne buty wspinaczkowe – to oczywiście nie idzie w parze (nie tylko) z punktu widzenia zdrowia. Do sporadycznego wspinania się lub po prostu na próbę z pewnością wystarczy wypożyczyć dzieciom buty wspinaczkowe na ściance lub pozwolić im wspinać się na skałach na świeżym powietrzu w zwykłych tenisówkach. 

Jeśli jednak Wasze dziecko naprawdę lubi wspinaczkę, z pewnością ucieszą je specjalne dziecięce buty wspinaczkowe, a być może również dodadzą mu więcej motywacji. Rozmiar wybierajcie zdecydowanie luźniejszy; na początku może go spokojnie wypełnić skarpeta. 

Oczywiście warto również dbać o buty wspinaczkowe. Po każdej wspinaczce należy je przetrzeć wilgotną szmatką, aby usunąć ewentualne zabrudzenia, a następnie pozostawić do wyschnięcia i przewietrzenia na świeżym powietrzu. Nigdy jednak nie susz butów przy źródłach promieniującego ciepła ani nie pierz ich w pralce (podobnie jak żadnego innego sprzętu wspinaczkowego).

Jeśli należysz do grona zapalonych wspinaczy, koniecznie zapoznaj się z ofertą butów wspinaczkowych czeskiej firmy Ocún lub nowością popularnej marki Rafiki. A jeśli któreś z tych butów przypadną ci do gustu, na pewno nie po żałujesz. Czeskie Ocún pojawiło się na rynku z pierwszymi butami wspinaczkowymi już w 1992 roku i stopniowo wprowadzało kilka innowacyjnych rozwiązań (gumowana pięta, bezszwowa pięta, system 3 Force), z których do dziś korzysta większość producentów na całym świecie.

Marka Rafiki po długim okresie rozwoju (w Czechach) wprowadziła na rynek buty wspinaczkowe Slash w 2026 roku. Ten wszechstronny model z podeszwą Vibram został przetestowany przez wielu wspinaczy. 

W ofercie sklepów stacjonarnych i sklepu internetowego Rock Point znajdziesz ponad 60 modeli butów wspinaczkowych. Buty męskie, damskie oraz dziecięce, o różnym stopniu sztywności i wygięcia, przeznaczone zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych wspinaczy. 

Do wyboru są produkty renomowanych marek, takich jak Ocún, Evolv, Black Diamond, Scarpa, Red Chili, Rafiki, La Sportiva czy Singing Rock. Jakość jest dla nas najważniejsza.